Verslag & foto's:
Cobi van den Nouweland

Klik voor vergroting

Houwerzijl,
De naam, mogen we aannemen, is ontstaan omstreeks het jaar 1300. Het woord houw heeft dezelfde betekenis als valge, waarmee akkerbouwgrond bij een wierde bedoeld wordt. Behalve op de kwelderwallen is ons dorp op een kleine wierde gebouwd (het noord-oostelijk deel). Zijl betekent sluis, of keersluis. Voor het leven en wonen hier in het noorden speelde (en speelt nog steeds) de waterhuishouding en de altijd en eeuwige strijd tegen het water een grote rol. Al vanaf de13e eeuw werden de eerste dijken en sluizen gebouwd, zo ook bij en in Houwerzijl dat immers aan zee lag. Het Houwerzijlsterdiep liep vroeger, door wat nu de Hollemastraat is, naar de dijk. Na de Kerstvloed in 1717 raakte de sluis buiten werking en werd in 1728 geruimd. Ruim 100 jaar later is het diep in het dorp gedempt en werd waarschijnlijk ook de zwaaikom aangelegd. Dit en nog veel meer over dit interessante onderwerp en de geschiedenis van ons dorp is te lezen in het boek “Houwerzijl, een dorp in de Marne”.

Het sluismeestershuis
Na veel speurwerk is vast komen te staan dat dit huis zo’n 300 jaar oud moet zijn, iets om zuinig op te zijn dus. Het witte huis, gelegen aan de hoofdstraat (nr. 33-35), valt meteen op wanneer we door de straat wandelen of rijden. Het heeft iets, het is ook niet voor niets een monument, een huis met een lange geschiedenis Het is vroeger dubbel bewoond geweest , jarenlang door schoenmakers. De laatste was Heuker, die tevens zadelmaker was (overleden in 1989). Sinds 1995 zijn Femke de Boer en Rob Versluys de trotse eigenaars van het pand en sindsdien bezig, onder toezicht van Monumentenzorg, het huis te restaureren.

Femke vertelt waarom dit huis opviel tijdens hun zoektocht in het noordelijk deel van Groningen. “In een advertentie werd een “monumentaal pand”aangeboden in de hoofdstraat in Houwerzijl. We hadden geen idee wat we ons daarbij moesten voorstellen, het lag midden in het dorp en achteraf bleek het pand ook niet echt groot (geen notarishuis, pastorie of iets dergelijks). Enfin, we gingen kijken en het eerste dat ons bij binnenkomst in de ruime gang opviel was een prachtige tegelvloer, weliswaar verwaarloosd en behoorlijk wit uitgeslagen, maar toch iets dat een huis iets “statigs” geeft, de sfeer is dan eigenlijk al min of meer bepaald. In de grote kamer (zuidzijde) troffen we originele elementen aan, zoals de bedsteden, echter verborgen en bespannen met tengel, een mooie houten gemarmerde schoorsteenmantel met houtsnijwerk en, héél bijzonder: de mooi bewerkte consoles onderaan de raamkozijnen bleken van steen en niet van hout te zijn! Uiteraard bleek ook dat veel origineels in de loop der jaren verloren was gegaan. Jammer toch, dat men vroeger zoveel moois (vaak in het kader van “modernisering”) gewoon weggooide. Maar goed, daar moet je doorheen kijken. Ondanks dat er heel veel zal moeten gebeuren besloten we toch tot koop over te gaan, we hadden immers de tijd. Rob houdt van bouwen, al is het dan niet zijn vak en het was dan ook niet erg dat dit een project zou worden van vele jaren werk. We namen een abonnement op Monumentenwacht Groningen. Die komt langs om te controleren, bekijkt en bespreekt gebreken en adviseert bij restauratie.

Zo mogen b.v. de originele dakpannen niet vervangen worden, maar ja, waar haal je die vandaan als er onverhoopt een paar stuk gaan? Wat betreft de buitenzijde van het huis moeten we ons aan de regels houden, niet de binnenzijde, waar we ons naar eigen goeddunken bepaalde vrijheden kunnen veroorloven. We begonnen met nieuwe ramen en kozijnen, de bedsteden werden in ere hersteld, de schoorsteenmantel opgeknapt enz. Je doet dit eigenlijk min of meer gevoelsmatig om alles er zo historisch mogelijk te laten uitzien. Gelukkig bestaan er zaken zoals “Stichting Monument & Materiaal” waar van alles te koop is en eventueel (na)gemaakt kan worden. Ook het uitzoeken van de kleuren voor het schilderwerk was een hoofdstuk apart. Welke kleuren werden b.v. in de regio gebruikt en hoe die toe te passen? Hiervoor hebben we o.a. gezocht in het historisch kleurenboek.

Het opknappen van de tegels in de gang bleek een hele klus: er had vloerbedekking op gelegen en ze waren aangetast door salpeterzuur (ze lagen gewoon op het zand) en dat moest eerst zo goed mogelijk verwijderd worden. Deel voor deel hebben we ze meegenomen naar Amsterdam. Daar hebben we ze eerst dagenlang geweekt in water, daarna geschuurd en van een nieuwe laklaag voorzien. Het heeft lang geduurd, maar het resultaat is er dan ook naar! In de bedsteden moesten nieuwe vloeren worden gelegd (die waren verdwenen) en de deuren gerestaureerd die vol zaten met beschadigingen en spijkergaten.In de middelste ruimte, de zg. “diggelkast” waar aardewerk/serviesgoed werd opgeborgen, is ook het trapje teruggebracht”.

We lopen nu naar de keuken en de kamer aan de andere kant van de gang. Femke wijst: “de schoorsteenmantel hier is jammer genoeg verwijderd. De vorige eigenaar had die verkocht omdat hij een houtkachel wilde. De aangebrachte tegels/steenstrips hebben we allemaal verwijderd en de wand opnieuw bepleisterd. We hebben wel gezocht naar een andere antieke schouw, maar tot op heden nog niets gevonden dat past. De “mooie boeren deuren” die je hier ziet zijn van de Gamma. Die passen niet in dit huis en moeten nog vervangen worden door paneeldeuren. Boven wordt nog druk gebouwd, er komen daar slaapkamers, waarbij we de mooie ronde balken in het zicht laten. De voormalige werkplaats van Heuker zag er echt tragisch uit, geen wonder na zoveel jaren werk, maar het is nu een heel knus zijkamertje geworden met leuk uitzicht naar buiten.”

Door de achterdeur komen we in de besloten tuin met zeer oude appelboom. Het laag doorlopende dak aan deze zijde zorgt voor een intieme sfeer in de tuin. De zinken regenpijpen en dakgoten zijn gerestaureerd, ook de kappen zijn hersteld en zien er weer prachtig uit. “Monumentenzorg komt regelmatig langs ter controle en maakt dan een rapport over de stand van zaken. De vermelding “dat we goed bezig zijn” is wel heel stimulerend! We zijn er natuurlijk nog lang niet, maar gezien de tijd die we hiervoor tot onze beschikking hebben, is in de afgelopen14 jaar toch al heel wat bereikt. Ikzelf houd me vooral bezig met de tuin en help Rob indien nodig natuurlijk.

Het is een heerlijk huis en we genieten ervan. Wanneer het helemaal klaar zal zijn is moeilijk te zeggen, er zal immers altijd wel wat te verbeteren en/of te herstellen zijn, zoals bij welk huis dan ook. Het is een stukje erfgoed waarvan we het belangrijk vinden dat het, zeker voor Houwerzijl, behouden blijft!”

Met dank aan Femke en Rob.
Foto’s restauratie-werkzaamheden: Rob
Schilderij sluismeestershuis: Thea Stegeman

Meer foto's. Klik op de foto voor een vegroting.